Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyaraq qardaşlıq və dostluq əlaqələrindən strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Prezident İlham Əliyevin avqustun 21-də Özbəkistana səfər öncəsi bu ölkənin Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə də iki ölkə arasında münasibətlərin bütün istiqamətləri ətraflı qiymətləndirilib, əldə olunan nəticələr və gələcək əməkdaşlığın əsas prioritetləri diqqətə çatdırılıb.
Dövlət başçısı müsahibəsində Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin möhkəm təməlini ortaq tarix, mədəniyyət, dil, mənəvi dəyərlər və xalqlar arasında əsrlər boyu formalaşmış qarşılıqlı rəğbətlə əlaqələndirib. Prezident İlham Əliyev Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevlə münasibətlərinin səmimi dostluq, qarşılıqlı hörmət və etimada əsaslandığını vurğulayaraq, bu amilin iki ölkə arasındakı müttəfiqliyin möhkəmlənməsində xüsusi rol oynadığını qeyd edib.
Müsahibədə siyasi münasibətlərin yüksək səviyyəsi də xüsusi vurğulanıb. 2024-cü ildə Azərbaycanın Özbəkistana, 2025-ci ildə isə Özbəkistanın Azərbaycana dövlət səfərləri zamanı imzalanan mühüm sənədlər, o cümlədən Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə və Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə ikitərəfli əlaqələrin siyasi və hüquqi əsaslarını daha da gücləndirib. 2023-cü ildə yaradılmış Ali Dövlətlərarası Şura isə strateji əməkdaşlığın inkişafı üçün mühüm institusional platformaya çevrilib.
Prezident İlham Əliyevin diqqət çəkdiyi əsas istiqamətlərdən biri də iqtisadi-ticari əməkdaşlıqdır. Müsahibədə qeyd olunduğu kimi, 2025-ci ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatıb. 500 milyon ABŞ dolları kapitalla yaradılan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti isə qarşılıqlı investisiyaların artırılması və birgə layihələrin həyata keçirilməsi baxımından mühüm mexanizm kimi çıxış edir. Avtomobil istehsalı, sənaye, kənd təsərrüfatı və digər sahələrdə həyata keçirilən layihələr iqtisadi tərəfdaşlığın real nəticələrini nümayiş etdirir.
Enerji və nəqliyyat-logistika sahələrində əməkdaşlıq da xüsusi perspektiv vəd edir. Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstanın yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində birgə fəaliyyəti regionun enerji potensialının Avropa bazarlarına çıxarılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, Orta Dəhliz və Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsi arasında əlaqənin genişləndirilməsi Azərbaycan və Özbəkistanı Şərqlə Qərb arasında mühüm tranzit tərəfdaşlara çevirə bilər.
Müsahibədə mədəni-humanitar əlaqələrə də geniş yer ayrılıb. Qarşılıqlı mədəniyyət günləri, təhsil və elm layihələri, media və QHT forumları, qardaşlaşmış şəhərlər arasında əməkdaşlıq xalqlarımızın bir-birinə daha da yaxınlaşmasına xidmət edir. Füzulidə Özbəkistanın dəstəyi ilə inşa edilən Mirzə Uluqbəy adına məktəb və Bakıda yaradılan “Özbəkistan” parkı iki xalq arasındakı dostluğun rəmzi layihələri kimi diqqəti cəlb edir.
Müsahibənin digər mühüm istiqaməti nəqliyyat və enerji əməkdaşlığıdır. Azərbaycan–Mərkəzi Asiya əlaqələrinin inkişafında Orta Dəhlizin, Xəzər üzərindən daşımaların və yaşıl enerji layihələrinin əhəmiyyəti getdikcə artır. Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolunun Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası isə region ölkələrini yeni logistika və ticarət imkanları ilə təmin edə biləcək strateji layihə kimi təqdim olunur.
Mədəni-humanitar sahədə əməkdaşlıq da iki ölkənin münasibətlərinin xüsusi xarakterini ortaya qoyur. Mədəniyyət günləri, təhsil proqramları, qardaşlaşmış şəhərlər, Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb və Bakıda “Özbəkistan” parkı kimi layihələr dövlətlərarası əlaqələri xalqlar arasında birbaşa münasibətlərlə tamamlayır. Bu, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yalnız siyasi və iqtisadi maraqlara deyil, ortaq tarixi və mənəvi dəyərlərə söykəndiyini göstərir.
Müsahibənin regional aspekti isə xüsusilə diqqətəlayiqdir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirakı ilə bağlı qərar Bakı ilə region arasında münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. “C5” formatının faktiki olaraq “C6” formatına çevrilməsi Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrində artan geosiyasi və iqtisadi çəkisinin mühüm göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsi Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyur: daha sıx siyasi koordinasiya, artan qarşılıqlı investisiyalar, genişlənən nəqliyyat bağlantıları, enerji əməkdaşlığı və Türk dünyasında inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi. Qarşıdakı dövlət səfəri də bu prosesin növbəti mərhələsini müəyyənləşdirə biləcək mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Əsas nəticə budur ki, Bakı ilə Daşkənd arasında formalaşan münasibətlər ikitərəfli əməkdaşlıqdan daha geniş məna daşıyır. Bu tərəfdaşlıq Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyadakı mövqelərini bir-biri ilə əlaqələndirərək daha geniş Avrasiya əməkdaşlıq məkanının formalaşmasına töhfə verir.
Müşfiq Səfərov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Beyləqan rayon təşkilatının sədri
