{"id":4251,"date":"2026-05-10T09:50:49","date_gmt":"2026-05-10T09:50:49","guid":{"rendered":"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251"},"modified":"2026-05-11T09:55:21","modified_gmt":"2026-05-11T09:55:21","slug":"ulu-ond%c9%99r-olk%c9%99-h%c9%99yatinin-butun-sah%c9%99l%c9%99rind%c9%99-quruculugun-davamli-inkisafin-v%c9%99-islahatlarin-banisi-olmusdur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251","title":{"rendered":"Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur. \u0130qtisadiyyat\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n dir\u00e7\u0259li\u015fi, pe\u015f\u0259kar ordunun yarad\u0131lmas\u0131, \u00e7evik v\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xarici siyas\u0259t kursunun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si, s\u0259hiyy\u0259, elm, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t sah\u0259l\u0259rinin t\u0259r\u0259qqisi, h\u00fcquqi v\u0259 demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu m\u0259hz onun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fransa m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n lideri \u015earl de Qoll fa\u015fistl\u0259rin viran qoyudu\u011fu v\u0259 xarabazara \u00e7evirdiyi Paris \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 1944-c\u00fc ild\u0259 q\u0259d\u0259m qoyark\u0259n \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 bu s\u00f6zl\u0259ri s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi: \u201cFransada d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik yoxdur, dem\u0259li, he\u00e7 n\u0259 yoxdur\u201d. O, frans\u0131zlar\u0131n itirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini b\u0259rpa etdi, \u201casayi\u015f\u0259-h\u0259, xaosa-yox dedi\u201d. Frans\u0131zlar d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik qar\u015f\u0131s\u0131nda bu misilsiz xidm\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259b\u0259di olaraq \u015earl de Qolla minn\u0259tdard\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259 1993-c\u00fc ilin 9 iyununda Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259m qoyark\u0259n \u201cAz\u0259rbaycanda da d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik itirilimi\u015fdi, dem\u0259li, he\u00e7 n\u0259 yox idi\u201d. Heyd\u0259r \u018fliyev ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n itirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini b\u0259rpa etdi, \u00f6lk\u0259ni permanent xaos v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131, \u00f6lk\u0259d\u0259 milli bar\u0131\u015f\u0131\u011fa nail oldu, b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 dinamik inki\u015faf tendensiyalar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. Az\u0259rbaycanda siyasi sabitlik v\u0259 inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcst\u0259sna v\u0259 misilsiz xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 z\u0259man\u0259mizin d\u00fchas\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 \u0259b\u0259di olaraq minn\u0259tdard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi co\u015f\u011fun y\u00fcks\u0259li\u015f ill\u0259ri \u201cMilli intibah d\u00f6vr\u00fc\u201d kimi xarakteriz\u0259 olunur. Bu d\u00f6vr\u00fcn h\u0259r iki m\u0259rh\u0259l\u0259si (1969-1982 v\u0259 1993-2003-c\u00fc ill\u0259r) bir-birind\u0259n zaman v\u0259 ictimai-siyasi formasiya bax\u0131m\u0131ndan f\u0259rql\u0259ns\u0259 d\u0259, z\u0259man\u0259mizin d\u00fchas\u0131n\u0131n Xalqa, V\u0259t\u0259n\u0259 xidm\u0259ti v\u0259 hakimiyy\u0259tin h\u0259r iki m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck u\u011furlar bax\u0131m\u0131ndan olduqca ox\u015fard\u0131rlar. T\u0259kc\u0259 birc\u0259 fakt\u0131 qeyd ed\u0259k ki, 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 respublika iqtisadiyyat\u0131na 32 milyard rubldan \u00e7ox kapital qoyulmu\u015fdu ki, bu g\u00f6st\u0259rici 1920-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na yat\u0131r\u0131lan investisiyadan 2,3 d\u0259f\u0259 \u00e7ox idi. Az\u0259rbaycan h\u0259min ill\u0259rd\u0259 65 \u00f6lk\u0259y\u0259 350 adda m\u0259hsullar ixrac ed\u0259n s\u0259naye respublikas\u0131 kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259sdiql\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1982-1987-ci ill\u0259rd\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti S\u0259drinin birinci m\u00fcavini kimi y\u00fcks\u0259k d\u00f6vl\u0259t v\u0259zif\u0259sini icra etdiyi m\u00fcdd\u0259td\u0259 d\u0259 \u00f6z do\u011fma respublikas\u0131n\u0131n v\u0259ziy\u0259ti il\u0259 daim maraqlanm\u0131\u015f, ona x\u00fcsusi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131na y\u00f6n\u0259ldil\u0259n irimiqyasl\u0131 s\u0259rmay\u0259l\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 neft v\u0259 neft-kimya s\u0259nayesi, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 emaledici s\u0259naye sah\u0259l\u0259rinin s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131, tikilib istifad\u0259y\u0259 veril\u0259n y\u00fczl\u0259rc\u0259 istehsal m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri, ictimai-m\u0259d\u0259ni v\u0259 sosial obyektl\u0259r, haz\u0131rlanan y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 kardlar, a\u00e7\u0131lan yeni i\u015f yerl\u0259ri v\u0259 s. bu m\u00fcnasib\u0259tin \u0259yani s\u00fcbutudur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">SSR\u0130-nin birinci v\u0259 sonuncu prezidenti Mixail Qorba\u00e7ovun qat\u0131 erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u00f6vqed\u0259 dayanmas\u0131 v\u0259 bu x\u00fcsusda Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 q\u0259r\u0259zli v\u0259 qisqanc davran\u0131\u015f\u0131 1987-ci il 21 oktyabr tarixind\u0259 bu nadir \u015f\u0259xsiyy\u0259tin tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259d\u0259n istefa verm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1990-c\u0131 ilin 20 iyul tarixind\u0259 Moskvadan Bak\u0131ya, 2 g\u00fcn sonra is\u0259 Nax\u00e7\u0131vana qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda bu q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131n\u0131 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan hifz ed\u0259 bildi. Q\u0259dirbil\u0259n Nax\u00e7\u0131van \u0259halisi bir yumruq kimi \u00fclu \u00f6nd\u0259rin \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdi. Bu birlik say\u0259sind\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n qurtulu\u015funa ged\u0259n tarixi prosesl\u0259rin m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi. 1990-c\u0131 il 17 noyabr tarixind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u0259drliyi il\u0259 Nax\u00e7\u0131van parlamentinin sessiyas\u0131nda Muxtar Respublikan\u0131n ad\u0131ndan \u201cSovet Sosialist\u201d s\u00f6zl\u0259ri g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u201cAli Sovet\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cAli M\u0259clis\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u0259v\u0259z olundu. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriy\u0259tinin (AXC) \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131 kimi t\u0259sdiql\u0259ndi. D\u00f6vl\u0259t gerbi haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edildi ki, m\u0259s\u0259l\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131ls\u0131n v\u0259 konkret t\u0259klifl\u0259r Ali M\u0259clisin m\u00fczakir\u0259sin\u0259 verilsin. Eyni zamanda AXC-nin \u00fc\u00e7r\u0259ngli d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-nin d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzi kimi t\u0259sis edilm\u0259si v\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259t atributlar\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sinin qanunvericilik t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc qaydas\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Soveti qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0259tic\u0259d\u0259 1991-ci il fevral\u0131n 5-d\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin tarixi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc realla\u015fd\u0131. Bel\u0259 ki, h\u0259min g\u00fcn Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Ali Sovetinin sessiyas\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan SSR\u201d ad\u0131n\u0131n \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131, AXC-nin bayra\u011f\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131 kimi t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar verdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1991-ci il 17 mart tarixind\u0259 SSR\u0130-nin saxlan\u0131lmas\u0131na dair Az\u0259rbaycanda referendum ke\u00e7iril\u0259n zaman \u00fcmummili lider Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si ke\u00e7irilm\u0259di. Bu add\u0131m\u0131 il\u0259 z\u0259man\u0259mizin d\u00fchas\u0131 olan Heyd\u0259r \u018fliyev n\u00f6vb\u0259ti tarixi uzaqg\u00f6r\u0259nliy\u0259 imza atd\u0131, b\u00f6y\u00fck qorxmazl\u0131q v\u0259 c\u0259sar\u0259t n\u00fcmun\u0259si s\u0259rgil\u0259mi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eyni c\u0259sar\u0259t, prinsipiall\u0131q v\u0259 v\u0259t\u0259nsev\u0259rliyi ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev 1990-c\u0131 il 20 Yanvar faci\u0259sin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 bir daha n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Faci\u0259nin s\u0259h\u0259risi g\u00fcn\u00fc Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259 ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin h\u0259yat\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 qoyaraq Az\u0259rbaycan\u0131n Moskvadak\u0131 n\u00fcmayand\u0259liyin\u0259 g\u0259ldi v\u0259 20 Yanvar faci\u0259sini t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q ittihamlarla \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. Q\u0259tliama g\u00f6r\u0259 birba\u015fa m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yan SSR\u0130 v\u0259 Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyini if\u015fa etdi. Bu b\u0259yanatdan daha da hidd\u0259tl\u0259n\u0259n SSR\u0130 prezidenti Mixail Qorba\u00e7ov Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259bsin\u0259 q\u0259rar vers\u0259 d\u0259, son n\u0259tic\u0259d\u0259 onu icra etm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259ti \u00e7atmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bel\u0259likl\u0259, 20 Yanvar faci\u0259sind\u0259 qanl\u0131 t\u0259cav\u00fcz\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n haqq s\u0259sini d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131ran yegan\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t-\u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev oldu. M\u0259hz xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 bu amans\u0131z h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz cinay\u0259tin\u0259 cavab olaraq Heyd\u0259r \u018fliyev Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunust Partiyas\u0131n\u0131n s\u0131ralar\u0131n\u0131 t\u0259rk etdi. 1990-c\u0131 il iyulun 19-da Heyd\u0259r \u018fliyev partiya s\u0131ralar\u0131ndan \u00e7\u0131xmaq bar\u0259d\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Kabinetinin partiya t\u0259\u015fkilat\u0131na m\u00fcraci\u0259t etm\u0259kl\u0259 bu add\u0131m\u0131 r\u0259smil\u0259\u015fdirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">X\u00fcsusil\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizd\u0259 m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olan ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259nin \u0259n ba\u015fl\u0131ca nailiyy\u0259ti odur ki, \u00f6lk\u0259mizin d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi qorunub saxlanm\u0131\u015f, daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilmi\u015f v\u0259 inki\u015faf etdirilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycanda h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu, demokratiyan\u0131n inki\u015faf\u0131, insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131, i\u015fl\u0259k bazar iqtisadiyyat\u0131na ke\u00e7id istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm u\u011furlar\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259si bu \u00e7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn xarakterik c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259ndir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00fct\u00fcn bu u\u011furlar\u0131n \u0259sas\u0131nda ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq\u0131n t\u0259kidli xahi\u015fi v\u0259 t\u0259l\u0259bi il\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 tarixi qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 v\u0259 1993-c\u00fc il iyunun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Sovetinin s\u0259dri funksiyas\u0131n\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 olduqca \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli q\u0259rar\u0131 qayan\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, 15 iyun tariximiz\u0259 Milli Qurtulu\u015f G\u00fcn\u00fc kimi daxil oldu. Xalq\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 Milli M\u0259clis 1997-ci ilin iyununda bu g\u00fcn\u00fc bayram elan etdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu d\u00f6vr Ulu \u00d6nd\u0259rin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, \u201cm\u00fcst\u0259qilliyin \u0259ld\u0259 edilm\u0259sind\u0259n daha \u00e7\u0259tin olan onun qorunmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si\u201d il\u0259 xarakteriz\u0259 olunurdu. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Rusiyan\u0131n siyasi-h\u0259rbi elitas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015f m\u00f6vqey\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259razisind\u0259n h\u0259rbi bazalar\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131lan v\u0259 birm\u0259nal\u0131 olaraq Q\u0259rb\u0259 inteqrasiya x\u0259ttini se\u00e7\u0259n Az\u0259rbaycan regionda Kremlin uza\u011faged\u0259n planlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn birba\u015fa t\u0259hl\u00fck\u0259 m\u0259nb\u0259yi rolunu oynay\u0131r. H\u0259min m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259 olan M\u00fcsavat-AXC c\u00fctl\u00fcy\u00fcn\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7irdiyi s\u0259bats\u0131z daxili v\u0259 onun davam\u0131 olan xarici siyas\u0259t kursu Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana m\u00fcnasib\u0259td\u0259 m\u0259lum s\u0259rt m\u00f6vqeyinin formala\u015fmas\u0131nda az rol oynamad\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 m\u0259hz h\u0259min ill\u0259rd\u0259 Rusiyan\u0131n himay\u0259si il\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irildi.Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, burada bir h\u0259qiq\u0259ti d\u0259 x\u00fcsusi olaraq qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r d\u0259rdi olan ke\u00e7mi\u015f Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f problemi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1969-1982-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun \u00f6lk\u0259miz\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 dil\u0259 g\u0259tirm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etm\u0259dil\u0259r v\u0259 buna imkan verilm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prezident Ilham \u018fliiyevin Sumqay\u0131t\u0131n 70 illiyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f t\u0259dbird\u0259 qeyd etdiyi kimi, \u201c1987-ci ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259zif\u0259d\u0259n ged\u0259nd\u0259n sonra iki h\u0259ft\u0259 ke\u00e7m\u0259mi\u015f erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Az\u0259rbaycandan ay\u0131r\u0131b Erm\u0259nistana verm\u0259k haqq\u0131nda beyn\u0259lxalq m\u0259tbuatda v\u0259 sovet m\u0259tbuat\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015flar. Art\u0131q Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda separat\u00e7\u0131 meyill\u0259r\u0259 el\u0259 bil ki, ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q yand\u0131r\u0131ld\u0131. Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259zif\u0259d\u0259n ged\u0259nd\u0259n 3 ay sonra Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri ba\u015f vermi\u015fdir. Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri d\u0259 m\u0259krli plan\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si idi. Plan ondan ibar\u0259t idi ki, Heyd\u0259r \u018fliyev hakimiyy\u0259td\u0259n getsin. \u00c7\u00fcnki onun Siyasi B\u00fcronun \u00fczv\u00fc kimi f\u0259aliyy\u0259ti erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259r\u0259 imkan vermirdi ki, m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rs\u0131nlar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bundan savay\u0131, M\u00fcsavat-AXC c\u00fctl\u00fcy\u00fcn\u00fcn m\u00f6vcud \u015f\u0259rait\u0259 adekvat olmayan m\u0259qamda \u201cC\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u201d problemini qald\u0131rmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130ranla da m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r son d\u0259r\u0259c\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fdi. Bu siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259sind\u0259 faktiki olaraq Az\u0259rbaycan h\u0259m \u015fimaldan, h\u0259m d\u0259 c\u0259nubdan a\u011f\u0131r t\u0259zyiq alt\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. AB\u015e Konqresi is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 h\u0259r c\u00fcr yard\u0131mdan m\u0259hrum ed\u0259n \u201c907-ci \u0259lav\u0259\u201dni q\u0259bul etdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u015f\u0259raitd\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li proses separatizm v\u0259 onun n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcm\u00fcz n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 pozulmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n arams\u0131z h\u00fccumlar\u0131, C\u0259nubda \u201cTal\u0131\u015f Mu\u011fan Respublikas\u0131\u201dn\u0131n elan edilm\u0259si, \u015fimalda \u201cSadval\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0259razi iddialar\u0131 v\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 Sur\u0259t H\u00fcseynova m\u0259xsus h\u0259rbi hiss\u0259nin qiyam qald\u0131rmas\u0131 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259mizin d\u0259h\u015f\u0259tli siyasi kataklizml\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 oldu\u011funu bir daha t\u0259sdiql\u0259yir. \u018fslind\u0259 respublikam\u0131z real v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si astanas\u0131na idi. \u00d6lk\u0259d\u0259 hakimiyy\u0259tsizlik v\u0259 xaos h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. \u0130nfilyasiya 1992-ci ild\u0259 1174%, 1993-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 1080%-\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. 1993-c\u00fc ild\u0259 \u00dcDM 31,4 milyon manat, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259si 10,7 milyon manat t\u0259\u015fkil edirdi. Bu m\u0259qamda Prezident \u0130lham \u018fliyevin h\u0259min d\u00f6vr\u00fc tam xarakteriz\u0259 ed\u0259n fikirl\u0259rin\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r: \u201c1991-ci ilin oktyabr ay\u0131ndan 1992-ci ilin yay aylar\u0131na q\u0259d\u0259r olan d\u00f6vr itirilmi\u015f imkanlar, itkil\u0259r d\u00f6vr\u00fc idi&#8230; 1992-ci ilin yay aylar\u0131ndan 1993-c\u00fc ilin iyun ay\u0131na q\u0259d\u0259rki d\u00f6vr biyab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131q, r\u00fcsvay\u00e7\u0131l\u0131q, f\u0259lak\u0259t d\u00f6vr\u00fc idi.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi, yaln\u0131z \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 1993-c\u00fc ild\u0259 xalq\u0131n t\u0259l\u0259bi v\u0259 xahi\u015fi il\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evrildiyimiz bu a\u011f\u0131r probleml\u0259r \u00f6z h\u0259llini tapma\u011fa ba\u015flad\u0131. Lakin bu prosesin \u00f6z\u00fc d\u0259 hamar yol il\u0259 getm\u0259di. 1994-c\u00fc ilin oktyabr v\u0259 1995-ci ilin mart aylar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini ist\u0259m\u0259y\u0259n xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259rin himay\u0259si il\u0259 respublikam\u0131zda d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fl\u0259rin\u0259 c\u0259hdl\u0259r edildi. Prezident Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 xalq\u0131n sars\u0131lmaz birliyi bu s\u0131naqlardan da u\u011furlu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 t\u0259min etdi. Z\u0259man\u0259mizin d\u00fchas\u0131 olan Heyd\u0259r \u018fliyev xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin tarixind\u0259, \u0259g\u0259r bir s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, m\u0259hz Xilaskar missiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dcmummilli Lider Az\u0259rbaycanda demokratik inki\u015faf prosesl\u0259rinin d\u0259 \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. M\u0259hz onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsi v\u0259 siyasi irad\u0259sinin n\u0259tic\u0259si olaraq q\u0259bul edilmi\u015f 1995-ci il konstitusiyas\u0131 v\u0259 ona edilmi\u015f \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r \u00f6lk\u0131mizd\u0259 h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin formala\u015fmas\u0131 prosesind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rol oynad\u0131. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 toxunulmazl\u0131\u011f\u0131, habel\u0259 onlar\u0131n h\u00fcquqi m\u00fcdafi\u0259si t\u0259min edildi, \u00e7oxpartiyal\u0131 sistem \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259saslar yarad\u0131ld\u0131, siyasi pl\u00fcralizm, vicdan v\u0259 etiqad azadl\u0131\u011f\u0131, azl\u0131qlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131, qanun qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259rab\u0259rlik t\u0259min edildi. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n qanunvericilik aktlar\u0131nda \u0259ks olunan, onun ayr\u0131lmaz komponenti olan t\u0259qsirsizlik prezumpsiyas\u0131 t\u0259min edildi. Bundan savay\u0131, Konstitusiya M\u0259hk\u0259m\u0259si, \u00fc\u00e7pill\u0259li m\u0259hk\u0259m\u0259 sistemi, yeni m\u0259hk\u0259m\u0259 korpusu yarad\u0131ld\u0131, m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rin m\u00fcst\u0259qilliyi v\u0259 prosedur qaydalar\u0131n\u0131n \u015f\u0259ffafla\u015fmas\u0131 t\u0259min edildi, on minl\u0259rl\u0259 insan amnistiya edildi v\u0259 b\u00f6y\u00fck sayda m\u0259hkum ba\u011f\u0131\u015fland\u0131, senzura l\u0259\u011fv edildi, K\u0130V-in azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 QHT-l\u0259rin s\u0259rb\u0259st f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259min edildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu prosesd\u0259 &#8211; demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu istiqam\u0259tind\u0259 \u00dcmummilli Liderin miras qoydu\u011fu irsin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, t\u0259bli\u011fi v\u0259 t\u0259tbiqind\u0259 unikal genetik irs\u0259, z\u0259ngin t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259, b\u00f6y\u00fck intellekt\u0259 v\u0259 geni\u015f t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 malik Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Birinci vitse-prezidenti, m\u0259rh\u0259m\u0259tli Mehriban xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun xidm\u0259tl\u0259ri m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, ulu \u00f6nd\u0259rin irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 irimiqyasl\u0131 proqramlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n rifah\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri himay\u0259 etm\u0259k, \u00f6lk\u0259d\u0259 elm, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 idman\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n layih\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olmaq, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 sadiq g\u0259ncl\u0259rin yeti\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 dig\u0259r m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259rin yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 nail olmaq \u00f6lk\u0259nin birinci xan\u0131m\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi t\u0259\u015fkilat\u0131n geni\u015fmiqyasl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tinin prioritet istiqam\u0259tl\u0259rini t\u0259\u015fkil edir v\u0259 geni\u015f ictimaiyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n olduqca y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. H\u00f6rm\u0259tli Mehriban xan\u0131m\u0131n qazand\u0131\u011f\u0131 \u00fcmumxalq sevgisinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dayanan \u0259sas amil insanlar\u0131n inam\u0131n\u0131 qazanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva haql\u0131 olaraq vur\u011fulay\u0131r ki, \u201c\u00dcz\u0259rim\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n m\u0259suliyy\u0259t olduqca b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. M\u0259n Prezidentin etimad\u0131n\u0131 do\u011frultmal\u0131yam v\u0259 \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 inam\u0131, \u00fcmidi olan insanlar\u0131n etimad\u0131n\u0131 do\u011frultmal\u0131yam.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1993-c\u00fc ild\u0259n etibar\u0259n \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259ti v\u0259 g\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 1995-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq \u00f6lk\u0259mizin sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131 v\u0259 d\u00fcnya iqtisadi sistemin\u0259 inteqrasiyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259r\u0259 imza at\u0131ld\u0131. \u018fn b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259t is\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, bu d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 apar\u0131lan m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesind\u0259 iqtisadi islahatlar\u0131n v\u0259 inki\u015faf\u0131n mahiyy\u0259t etibar\u0131 il\u0259 yeni bir modeli &#8211; Az\u0259rbaycan modeli yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daxili siyasi sabitlik v\u0259 iqtisadi inki\u015fafa nail olan Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259kc\u0259 d\u00fczg\u00fcn daxili siyas\u0259t kursunu deyil, h\u0259m d\u0259 onun davam\u0131 v\u0259 tamamlanmas\u0131 olan u\u011furlu xarici siyas\u0259t strategiyas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. Balansl\u0131 v\u0259 \u00e7oxvektorlu xarici siyas\u0259t kursu kimi xarakteriz\u0259 olunan bu siyas\u0259tin prioritet istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birini d\u0259 \u201cyeni neft diplomatiyas\u0131\u201d t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Az\u0259rbaycan\u0131n yeni enerji strategiyas\u0131n\u0131n memar\u0131, \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00f6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu iki siyasi q\u0259rar \u00f6lk\u0259mizin neft-qaz siyas\u0259tinin formala\u015fmas\u0131nsa h\u0259lledici \u0259h\u0259miy\u0259t\u0259 malik oldu, eyni zamanda respublikam\u0131z\u0131n Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 t\u00f6hf\u0259 verm\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Daha d\u0259qiq des\u0259k, 1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n 7 \u00f6lk\u0259sinin 11 \u015firk\u0259tinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin imzalanmas\u0131 \u00f6lk\u0259mizin yeni neft strategiyas\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. 1996-ci il iyunun 6-da regionun enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi sah\u0259sind\u0259 olduqca m\u00fch\u00fcm rol oynayan v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 vacib rol oynayan \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d qaz yata\u011f\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 dair m\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131 il\u0259 bu proses d\u00f6nm\u0259z xarakter ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259nin t\u0259sdiq edilmi\u015f enerji ehtiyatlar\u0131 1,5-2 mlrd. tondan art\u0131q neft v\u0259 2,6 trln. kubmetr qazdan ibar\u0259tdir v\u0259 7 k\u0259m\u0259rl\u0259 Avropa v\u0259 d\u00fcnya bazarlar\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Bunlardan 3-\u00fc neft (Rusiya, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ri) 4-\u00fc is\u0259 qaz (T\u00fcrkiy\u0259, G\u00fcrc\u00fcstan, Rusiya v\u0259 \u0130ran istiqam\u0259tl\u0259ri) k\u0259m\u0259rl\u0259ridir. Bunlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft k\u0259m\u0259ri v\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum (BT\u018f) qaz boru k\u0259m\u0259rl\u0259rinin istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si h\u0259m regional, h\u0259m d\u0259 Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyyiyy\u0259t k\u0259sb etmi\u015fdir. BTC sutkada 1 mln. barrel, ild\u0259 50 mln ton neftin ixrac\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k potensial\u0131ndad\u0131r BT\u018f qaz boru k\u0259m\u0259rinin anoloji g\u00f6st\u0259ricisi is\u0259 ild\u0259 25 mlrd kubmetr qaz t\u0259\u015fkil edir. T\u0259kc\u0259 \u201c\u015eahd\u0259niz\u201d yata\u011f\u0131nda t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f qaz yaraqlar\u0131 1,2 trln. kubmetr t\u0259\u015fkil edir. T\u0259xmin\u0259n, \u201c\u00dcmid\u201d yata\u011f\u0131nda 200 milyard kubmetr, \u201cBab\u0259k\u201d yata\u011f\u0131nda 400 milyard kubmetr, \u201cAb\u015feron\u201d blokunda a\u015fkar edilmi\u015f yeni b\u00f6y\u00fck qaz yata\u011f\u0131nda is\u0259 350 milyard kubmetr\u0259 b\u0259rab\u0259r qaz ehtiyat\u0131 vard\u0131r. Bu reall\u0131qlar fonunda Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda ya yeni qaz bazarlar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131 axtarmaq, ya da \u0259n\u0259n\u0259vi istiqam\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 ixrac\u0131 art\u0131rmaq v\u0259zif\u0259si dururdu. El\u0259 bu v\u0259zif\u0259d\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259r\u0259k ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu neft diplomatiyas\u0131n\u0131 u\u011furla davam etdir\u0259n c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev m\u00fcxt\u0259lif obyektiv v\u0259 subyektiv \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259r\u0259k 2006-c\u0131 il\u0259 \u201cBak\u0131-Tbilisi-Ceyhan, 2007-ci ild\u0259 \u201cBak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum\u201d kimi n\u0259h\u0259ng neft v\u0259 qaz mar\u015frutlar\u0131n\u0131n realla\u015fmas\u0131na nail oldu. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n qeyd etdiyi kimi, \u201cneft k\u0259m\u0259rl\u0259rinin, x\u00fcsusil\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259rinin tikintisi d\u0259 tarixi hadis\u0259 idi. T\u0259kc\u0259 ona g\u00f6r\u0259 yox ki, ilk d\u0259f\u0259 olaraq X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin nefti Aral\u0131q d\u0259nizinin bazarlar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131rd\u0131. Eyni zamanda, ona g\u00f6r\u0259 ki, bu k\u0259m\u0259r yeni bir yol, yeni bir d\u0259hliz a\u00e7d\u0131\u201d. S\u00f6hb\u0259t ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u201cC\u0259nub\u201d qaz d\u0259hlizind\u0259n gedir. Onun yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ilk add\u0131m olaraq 2011-ci ild\u0259 Avropa Komissiyas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda Strateji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 enerji sah\u0259sind\u0259 Anla\u015fma Memorandumu, n\u00f6vb\u0259ti ild\u0259 is\u0259 TANAP-\u0131n \u00e7\u0259kili\u015fin\u0259 dair Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda tarixi sazi\u015f imzaland\u0131. Bu prosesd\u0259 \u0259n \u0259sas h\u0259lq\u0259lardan biri s\u0259rmay\u0259 qoyulu\u015fu il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. 2013-c\u00fc ild\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z m\u00fcsb\u0259t h\u0259llini tapd\u0131. \u201c\u015eahd\u0259niz-2\u201d layih\u0259sin\u0259 investisiya qoyulu\u015funa dair q\u0259rar q\u0259bul edildi. 2014-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 \u201cC\u0259nub\u201d qaz d\u0259hlizinin Bak\u0131da t\u0259m\u0259lqoyma m\u0259rasimi ke\u00e7irildi. 2015-ci ild\u0259 Qarsda TANAP-\u0131n t\u0259m\u0259lqoyma m\u0259rasimi oldu. 2016-c\u0131 ild\u0259 anoloji add\u0131m TAP layih\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 at\u0131ld\u0131. N\u0259hay\u0259t, 2018-ci il may\u0131n 29-da \u201cC\u0259nub\u201d qaz d\u0259hlizinin, iyunun 12-d\u0259 is\u0259 TANAP-\u0131n r\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasiml\u0259ri oldu. 2019-cu ilin 30 noyabr tarixind\u0259 is\u0259 TANAP-\u0131n Avropa il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n hiss\u0259sinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 oldu. C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin son hiss\u0259si olan TAP k\u0259m\u0259ri \u00fczr\u0259 i\u015fl\u0259r 2020-ci ilin 15 noyabr tarixind\u0259 tamamland\u0131. 31 dekabr 2020-ci tarixind\u0259n Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n birba\u015fa olaraq Avropa bazar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 tam t\u0259min olundu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2017-ci il sentyabr\u0131n 14-d\u0259 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t Az\u0259rbaycan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi sah\u0259sind\u0259 yeni v\u0259 tarixi bir s\u0259hif\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131na \u015fahidlik etdi. H\u0259min g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n unikal enerji strategiyas\u0131n\u0131n memar\u0131 olan Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan m\u0259rk\u0259zd\u0259 \u201cAz\u0259ri\u201d, \u201c\u00c7\u0131raq\u201d v\u0259 \u201cG\u00fcn\u0259\u015fli\u201d yataqlar\u0131 \u00fczr\u0259 yeni sazi\u015fin imzalanmas\u0131 il\u0259 bu yataqlar\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259si 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r uzad\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu v\u0259 c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyevin u\u011furla davam etdirdiyi \u201cyeni neft diplomatiyas\u0131\u201dn\u0131n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m nailiyy\u0259tl\u0259rinin yuxar\u0131dak\u0131 t\u0259qdimat\u0131 s\u00fcbut edir ki, Az\u0259rbaycan b\u00fct\u00fcn sferalarda, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 enerji sah\u0259sind\u0259 regionun h\u0259lledici aktoruna \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Az\u0259rbaycan xalq\u0131 h\u0259r il may\u0131n 10-da ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin ad g\u00fcn\u00fcn\u00fc b\u00f6y\u00fck co\u015fqu v\u0259 ruh y\u00fcks\u0259kliyi il\u0259 qeyd edir. Xalq\u0131m\u0131z sevinir ki, bu g\u00fcn ulu \u00f6nd\u0259rin \u015fah \u0259s\u0259ri olan m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan etibarl\u0131 \u0259ll\u0259rd\u0259dir, davaml\u0131 v\u0259 dinamik inki\u015faf tempin\u0259 malikdir. Z\u0259man\u0259mizin d\u00fchas\u0131ndan \u201cOna \u00f6z\u00fcm q\u0259d\u0259r inan\u0131ram v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259r b\u0259sl\u0259yir\u0259m\u201d, &#8211; qiym\u0259tini alan Prezident \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. O, Az\u0259rbaycan\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f tarixin\u0259 yeni missiya il\u0259 daxil olmu\u015fdur. C\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Az\u0259rbaycan son 23 il \u0259rzind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn milli d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu v\u0259 idar\u0259\u00e7iliyinin n\u00f6vb\u0259ti \u015f\u0259r\u0259fli m\u0259rh\u0259l\u0259sini ya\u015fay\u0131r. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi sabitliyind\u0259, iqtisadi g\u00fcc\u00fcnd\u0259, sosial rifah\u0131nda, u\u011furlu xarici siyas\u0259tind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 tarix yazan g\u00fccl\u00fc ordusunda \u00f6z t\u0259sdiqini tap\u0131r. Bu g\u00fcn m\u00fcz\u0259ff\u0259r Az\u0259rbaycan Ordusu Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n azad etm\u0259k kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259zif\u0259ni \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 yerin\u0259 yetirmi\u015fdir<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u0259hz Ali Ba\u015f Komandan\u0131n b\u00f6y\u00fck s\u0259rk\u0259rd\u0259lik m\u0259har\u0259ti, g\u00fccl\u00fc irad\u0259si v\u0259 q\u0259tiyy\u0259ti, m\u00fcz\u0259ff\u0259r v\u0259 yenilm\u0259z ordumuzun \u015f\u00fcca\u0259ti, xalq\u0131n Prezidentin\u0259 olan birm\u0259nal\u0131 d\u0259st\u0259yi v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda monolit birliyi, T\u00fcrkiy\u0259 kimi g\u00fccl\u00fc qarda\u015f d\u00f6vl\u0259tin Az\u0259rbaycan\u0131n yan\u0131nda olmas\u0131 v\u0259 onun atd\u0131\u011f\u0131 ist\u0259nil\u0259n add\u0131m\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259si, dost Pakistan d\u00f6vl\u0259tinin \u00f6lk\u0259miz\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu b\u0259yan etm\u0259si v\u0259 dig\u0259r t\u0259r\u0259fda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin haqq i\u015fimizi m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259si V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tam q\u0259l\u0259b\u0259sini t\u0259min ed\u0259n h\u0259lledici amill\u0259rdir. O q\u0259l\u0259b\u0259 ki, \u015f\u0259hidl\u0259rimizin ruhunu \u015fad edtmi\u015fdir, o q\u0259l\u0259b\u0259 ki, C\u0259bray\u0131l\u0131m\u0131z\u0131, F\u00fczulimizi, Z\u0259ngilan\u0131m\u0131z\u0131, Qubadl\u0131m\u0131z\u0131, A\u011fdam\u0131m\u0131z\u0131, K\u0259lb\u0259c\u0259rimizi, La\u00e7\u0131n\u0131m\u0131z\u0131, Hadrutumuzu, Suqovu\u015fan\u0131m\u0131z\u0131, \u015eu\u015fam\u0131z\u0131 Xank\u0259ndimizi v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rimizi \u00f6z \u0259b\u0259di sahibin\u0259-Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qaytarm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu m\u0259qamda Rusiyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f ictimai xadimi, Beyn\u0259lxalq Avrasiya H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Aleksand Duqinin fikirl\u0259rin\u0259 istinad etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r: \u201cD\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m, hal-haz\u0131rda \u0130lham \u018fliyev d\u00fcnyada bir n\u00f6mr\u0259li siyas\u0259t\u00e7idir. Son ill\u0259r \u0259rzind\u0259 he\u00e7 bir siyasi lider\u0259 \u0130lham \u018fliyev q\u0259d\u0259r \u00f6z xalq\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tinin milli maraqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259si i\u015finin \u00f6hd\u0259sind\u0259n bel\u0259 parlaq s\u0259viyy\u0259d\u0259 g\u0259lm\u0259k n\u0259sib olmam\u0131\u015fd\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Elman N\u0259sirov<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>YAP T\u0259fti\u015f Komissiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, Milli M\u0259clisin deputat\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur. \u0130qtisadiyyat\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n dir\u00e7\u0259li\u015fi, pe\u015f\u0259kar ordunun yarad\u0131lmas\u0131, \u00e7evik v\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xarici siyas\u0259t kursunun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si, s\u0259hiyy\u0259, elm, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t sah\u0259l\u0259rinin t\u0259r\u0259qqisi, h\u00fcquqi v\u0259 demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu m\u0259hz onun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fransa m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n lideri&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-4251","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundem"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur - AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur - AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur. \u0130qtisadiyyat\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n dir\u00e7\u0259li\u015fi, pe\u015f\u0259kar ordunun yarad\u0131lmas\u0131, \u00e7evik v\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xarici siyas\u0259t kursunun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si, s\u0259hiyy\u0259, elm, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t sah\u0259l\u0259rinin t\u0259r\u0259qqisi, h\u00fcquqi v\u0259 demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu m\u0259hz onun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fransa m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n lideri...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-05-10T09:50:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-11T09:55:21+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251\",\"url\":\"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251\",\"name\":\"Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur - AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/auditoriya.az\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-05-10T09:50:49+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-11T09:55:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/auditoriya.az\/#\/schema\/person\/ac4ea1d12bf25b1e864c62335d7e0053\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/auditoriya.az\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/auditoriya.az\/#website\",\"url\":\"https:\/\/auditoriya.az\/\",\"name\":\"AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ\",\"description\":\"X\u0259b\u0259rl\u0259rin geni\u015f auditoriyas\u0131\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/auditoriya.az\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/auditoriya.az\/#\/schema\/person\/ac4ea1d12bf25b1e864c62335d7e0053\",\"name\":\"admin\",\"sameAs\":[\"https:\/\/auditoriya.az\"],\"url\":\"https:\/\/auditoriya.az\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur - AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur - AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ","og_description":"Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur. \u0130qtisadiyyat\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n dir\u00e7\u0259li\u015fi, pe\u015f\u0259kar ordunun yarad\u0131lmas\u0131, \u00e7evik v\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xarici siyas\u0259t kursunun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si, s\u0259hiyy\u0259, elm, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t sah\u0259l\u0259rinin t\u0259r\u0259qqisi, h\u00fcquqi v\u0259 demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu m\u0259hz onun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fransa m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n lideri...","og_url":"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251","og_site_name":"AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ","article_published_time":"2026-05-10T09:50:49+00:00","article_modified_time":"2026-05-11T09:55:21+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251","url":"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251","name":"Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur - AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ","isPartOf":{"@id":"https:\/\/auditoriya.az\/#website"},"datePublished":"2026-05-10T09:50:49+00:00","dateModified":"2026-05-11T09:55:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/auditoriya.az\/#\/schema\/person\/ac4ea1d12bf25b1e864c62335d7e0053"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/auditoriya.az\/?p=4251#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/auditoriya.az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6lk\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 quruculu\u011fun, davaml\u0131 inki\u015faf\u0131n v\u0259 islahatlar\u0131n banisi olmu\u015fdur"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/auditoriya.az\/#website","url":"https:\/\/auditoriya.az\/","name":"AUD\u0130TOR\u0130YA.AZ","description":"X\u0259b\u0259rl\u0259rin geni\u015f auditoriyas\u0131","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/auditoriya.az\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/auditoriya.az\/#\/schema\/person\/ac4ea1d12bf25b1e864c62335d7e0053","name":"admin","sameAs":["https:\/\/auditoriya.az"],"url":"https:\/\/auditoriya.az\/?author=1"}]}},"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4251"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4252,"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4251\/revisions\/4252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/auditoriya.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}